Geliefde van God,

Welke termen zijn voor een gelovige van groter belang dan ‘bekeren’ en ‘geloven’? Het zijn twee van de meest essentiële concepten van ons geloof. Begrijpen we ze niet correct, hoe makkelijk kunnen we dan door misleidingen worden meegenomen en onwetend dwalen? Al duizenden jaren woedt de geeste lijke oorlog. We kunnen daarom ook verwachten dat de tegenpartij juist tegen deze fundamentele concepten strijd. Hij doet er alles aan om de waarheid op diverse manieren te verdraaien en ons daarvoor blind te maken.
Deze studie onderzoekt de oorspronkelijke betekenis van het woord dat in de meeste Nederlandse Bijbels met ‘geloven’ is vertaald. Dit is één van die essentiële termen die we als gelovigen absoluut moeten doorgronden. Hopelijk biedt deze studie je de handvatten om dieper in dit onderwerp te duiken en die zekerheid te vinden dat je staat op de Rots van de waarheid. Deze studie is onderdeel van het boek “Galaten als Zwaard”, waarin de
volledige brief aan de Galaten wordt besproken en toegelicht aan de hand van verschillende studies. Met de genade van God hopen we dit boek in de toekomst zowel online als in boekvorm aan te bieden.

Gods zegen met het lezen van het hoofdstuk;

---

---

6.3 ∼ De rechtvaardige zal leven door … ∼

Als onderbouwing van hoe God mensen rechtvaardigt, citeert Paulus de volgende woorden van de profeet Habakuk:

We hebben hier een woord weggelaten, omdat we over de betekenis en de vertaling van dit woord willen nadenken. Het is heel belangrijk om dit woord naar waarheid te verstaan, want de betekenis vertelt veel van wat de ware leer is rond onze rechtvaardiging (vergeving van zonden). De meeste Nederlandse vertalingen van de brieven van Paulus zijn gedaan vanuit het Grieks. We zullen kijken naar wat de betekenis is van het Griekse woord dat op deze plaats gebruikt wordt. Maar omdat Paulus hier de Hebreeuwse geschriften citeert, kijken we eerst naar wat het Hebreeuwse woord betekent.

6.3.1 ∼ Leven door emoenah ∼

In de grondtekst van Habakuk 2:4 staat op de plaats die we aangegeven hebben met ..???.. het Hebreeuwse woord; אמונה (èmoenâh). Maar wat betekent nu אמונה (èmoenâh)? Het woordenboek Strongs’ geeft de volgende definitie:

Woorden in de Hebreeuwse taal maken deel uit van een woordfamilie. Door te kijken naar de hele woordfamilie en niet alleen naar één woord (een lid van die familie), kan zeker helpen om een woord beter te begrijpen. Net als bij een familie van mensen, waarbij de familieleden overeenkomsten en eigenschappen met elkaar delen, delen ook de woorden binnen een Hebreeuwse woordfamilie overeenkomsten. Hier is een overzicht uit het woordenboek “Ancient Hebrew Lexicon” van de woordfamilie waartoe אמונה (èmoenâh) behoort.

Als we kijken naar de woordfamilie van het woord אמונה (èmoenâh), dan kun je zien dat elk lid de betekenis van vast / standvastigheid / ondersteunen gemeen heeft. Zoals: Een pilaar een gebouw ondersteunt en niet beweegt, maar vaststaat. Goede ouders trouw voor hun kinderen zorgen door hen te ondersteunen met voeding en verzorging. De waarheid door God omschreven wordt als een onwankelbare rots, in tegenstelling tot leugens, waardoor Hij duidelijk maakt dat waarheid vaststaat en voor altijd blijft. (Psa 111:7-8 & 119:89, Jes 40:8) En zoals een echtgenote die in verleidingen niet afwijkt, iemand is die stevig vasthoudt aan het huwelijksverbond en dus standvastig is in zijn relatie. Deze thema’s zie je terugkomen in de woordfamilie van אמונה (èmoenâh).

Het woord אמונה (èmoenâh) komt zo’n 49 keer voor in de Wet, de Profeten en de Geschriften (Tanach/OT) en wordt door de vertalers van de “Statenvertaling” twee keer vertaald met het woord ‘geloof’. (Hos 2:19 & Hab 2:4) De “Herziene Statenvertaling” en de “King James Version” vertalen dit woord één keer met ‘geloof’ en dat hebben ze gedaan in Habakuk 2:4. Nu, de vraag is: waarom hebben de vertalers אמונה (èmoenâh) op deze plaats anders vertaald dan elders? Zouden vertalers dit gedaan hebben, zodat hun vertaling van Habakuk overeenkomt met hun vertaling en interpretatie van de woorden van Paulus, wanneer hij Habakuk citeert in zijn brieven? Heeft men een probleem als Habakuk in werkelijkheid spreekt over de ’trouw’ of ‘standvastigheid’ van de rechtvaardige in plaats van alleen zijn ‘geloof’? Niet alle vertalingen vertalen het woord אמונה (èmoenâh) in Habakuk 2:4B met ‘geloof’.

Betekenen de woorden ‘geloof’ en ’trouw’ voor jou hetzelfde, of zeggen deze twee woorden jou toch wat anders?

Omdat wij zijn opgegroeid in een 20ste/21ste-eeuwse westerse cultuur, is ons denken en ons referentiekader op verschillende vlakken behoorlijk anders dan dat van het Joodse volk zo’n 2000 jaar geleden in de tijd van Johannes de doper en de discipelen van Jesjoea. Dit maakt het lastig de Bijbel te vertalen en lastig om door een Bijbelvertaling Gods boodschap nauwkeurig te verstaan. Gelukkig verandert God niet, en met wat Hij duizenden jaren geleden in het Hebreeuws heeft laten opschrijven, bedoelt Hij nog altijd het zelfde, zoals Hij dat vanaf dag één bedoelde. Laten we ons proberen te verplaatsen in de tijd van Habakuk.

Zou de koning van Juda, die toen heerste, en die in zijn dagelijkse leven het woord אמונה (èmoenâh) gebruikte en de Wet, Psalmen en Profeten in het Hebreeuws las, aan een nieuwe / andere betekenis bij het woord אמונה (èmoenâh) hebben gedacht toen de profeet Habakuk zei, “de rechtvaardige zal leven door אמונה (èmoenâh)?” Of zou hij hebben gedacht aan wat dat woord voor hem altijd al had betekend? Zou het ook niet raar zijn, dat wanneer God door Habakuk iets anders had willen communiceren dan wat het woord אמונה (èmoenâh) toen betekende, om dan toch nog dat woord te gebruiken en niet een ander woord? Als God had willen communiceren dat de rechtvaardige leeft door zijn geloof, als in de zin van door zijn vertrouwen, dan had God ook een woord kunnen gebruiken als מבטח (mibṭâch) / בטח (bâtach) wat vertrouwen betekent. (Eze 29:16, Spr 22:19) We kiezen juist woorden uit waarvan de betekenis duidelijk is bij mensen aan wie we ons richten, zodat ze begrijpen wat we bedoelen. We moeten dus de betekenis van het woord אמונה (èmoenâh) zien te vinden die het had in de tijd van Habakuk toen hij schreef: “…maar de rechtvaardige zal leven door zijn אמונה (èmoenâh).”

De Bijbel zelf kunnen we ook gebruiken als een woordenboek door de context te onderzoeken op de plaatsen waar het woord gebruikt wordt. Er kan ook gekeken worden naar buiten Bijbelse geschriften uit die tijd, maar over het algemeen geeft de Bijbel zelf vaak genoeg context. Woordenboeken zijn het werk van mensen en moeten getoetst worden of wat ze concluderen een juiste conclusie is.

De eerste keer dat een woord voorkomt in de Bijbel blijkt vaak een uniek moment te zijn dat God gebruikt om iets te vertellen over de betekenis van een woord. De eerste keer dat het woord אמונה (èmoenâh) voorkomt in de Schrift is in Exodus 17:

Het woord אמונה (èmoenâh) omschrijft hier hoe de handen van Mozes waren tot de zon onderging; onbeweeglijk, dus als een pilaar, standvastig. zouden zijn handen zakken dan verloor het nageslacht van Israël de strijd. De handen van Mozes moesten trouw in hun positie blijven staan. Door deze gebeurtenis geeft God ons een concreet beeld van wat אמונה (èmoenâh) inhoudt. De volgende bijbelverzen laten op een andere manier zien dat אמונה (èmoenâh) de betekenis draagt van; onbeweeglijk / vaststaan / trouw.

Wanneer iemand in zijn ambt wordt bevestigd, dan wordt diegene in een functie als het ware vastgezet om in die positie trouw te dienen. Trouw heeft alles te maken met standvastig zijn.

Op verschillende plaatsen spreekt de Schrift over de אמונה (èmoenâh) van God. Het gaat hier duidelijk niet over het ‘geloof’ dat God zou hebben in iemand of iets, want waarin zou God moeten geloven en Zijn vertrouwen stellen? Hij hoeft nooit iets nieuws aan te nemen als een waarheid om dat te gaan geloven. Hij is de Enige, de Bron en er is buiten Hem geen andere God. (Psa 36:10) Wanneer de Schrift spreekt over de אמונה (èmoenâh) van God dan gaat het over Zijn trouw en standvastigheid.

Ook hier omschrijft de context iets van de betekenis van het woord אמונה (èmoenâh) en verwijst het naar het vastgezet zijn, en het vaststaan, van de aarde.

Ook de directe context rond Habakuk 2:4 kan iets te zeggen hebben over wat God daar met אמונה (èmoenâh) bedoelt:

In de Herziene Statenvertaling staat vers 4 en 5 als volgt:

De context rond Habakuk 2:4 contrasteert de rechtvaardige met de onrechtvaardige; diegene die recht en gerechtigheid doet in Gods ogen, tegenover diegene die niet oprecht en bedriegelijk / trouweloos handelt. We zien dus dat God door Habakuk leert dat niet iedereen zal leven door zijn אמונה (èmoenâh) maar alleen de rechtvaardige. Als je in Habakuk verder zou lezen, dan kun je ook zien dat de onrechtvaardige niet zal leven maar sterven.¹ Ook dit is belangrijk om te begrijpen, willen we correct de boodschap van God door Habakuk en Paulus verstaan. Hier stippen we het alleen maar even aan, dat God door Habakuk de scheiding laat zien tussen wie niet, en wie wel zal leven door zijn (..???..). Deze scheiding maakt ook de schrijver van de Hebreeënbrief wanneer hij Habakuk 2:4 citeert.

Met deze woorden wijst de schrijver erop, dat wie rechtvaardig wandelt niet nalatig moet worden door zich te ontrekken, maar moet blijven volharden in het doen van Gods wil. Dit verwijst duidelijk naar trouw en standvastigheid. Ook in Lukas lezen we dat Jesjoea deze boodschap doorgeeft aan Zijn volgelingen:

Als we de eigenschappen van de onrechtvaardige en de rechtvaardige (volgens deze paar verzen van Habakuk en de schrijver van de Hebreeën-brief) in een overzicht plaatsen, dan zien we het volgende contrast.

Naast dat dit contrast ons helpt om te zien dat het niet de onrechtvaardige is, maar de rechtvaardige die zal leven, vertelt de context ook iets over wat er bedoeld wordt met het woord אמונה (èmoenâh). De directe context spreekt niet over een vertrouwen / geloven in iets, maar een trouw zijn aan. De directe context geeft geen reden, dat אמונה (èmoenâh) hier vertaald moet worden met ‘geloof’. Waarom zou God met אמונה (èmoenâh) in Habakuk 2:4 niet spreken over de standvastigheid / trouw van de rechtvaardige? Wilde God in die tijd door Habakuk een nieuw concept doorgeven aan het Hebreeuwse volk, of herhaalde God Zijn boodschap? Op een iets andere manier dan door Habakuk, verwoordt God door Ezechiël dezelfde boodschap, dat de rechtvaardige zal leven door zijn trouw.

God leert door Ezechiël niet iets anders dan door Habakuk, Hij sprak en spreekt Zichzelf niet tegen. Beide profeten vullen elkaar aan, waardoor we Gods boodschap beter kunnen begrijpen. Door meerdere getuigen kunnen we ook op Zijn woord bouwen als op een rots. Want alleen bij meerdere getuigen kan een zaak vaststaan. (2Kor 13:1, Mat 18:16, Deu 19:15)

Zou het niet raar en verwarrend zijn als God door de ene profeet iets anders zou leren dan door een andere profeet? Zijn volk zou dan verdeeld worden, doordat eenieder dan voor zichzelf moet kiezen, welke van de door God aangewezen wegen hij zal bewandelen om bij het leven uit te komen. De Almachtige, is een God van orde en niet van verwarring. Hij is perfect en Zijn plannen falen niet. (Deu 32:4, Psa 102:28, Mat 5:48, 19:17, 1Sam 15:29, Jes 26:4, Mal 3:6, Num 23:19, Rom 1:9, Jak 1:17, Mar 10:27, 14:36, Mat 19:26) De verschillende geloofsleren heeft Hij niet gecreëerd, Hij getuigt van één weg en één waarheid.

Als we de Bijbel het woord אמונה (èmoenâh) laten definiëren dan zien we dat het spreekt over standvastigheid en trouw. Hiermee willen we niet zeggen dat ‘geloven’ niet een onderdeel is van de betekenis, maar volgens ons onderzoek spreekt de context, van de 49 keer dat het woord voorkomt in de Schrift, niet één keer over ‘alleen vertrouwen / geloven’. Als dan ons doel is om Gods boodschap door de profeet Habakuk en het woord אמונה (èmoenâh) zo correct en duidelijk mogelijk te vertalen, is het dan niet het beste om dit in één lijn met de rest van de profeten te doen? Of willen we het juist anders vertalen vanwege een persoonlijke theologische voorkeur?

6.3.2 ∼ Leven door pistis ∼

De meeste Nederlandse bijbelvertalingen van de geschriften van de apostelen (Nieuwe Testament) zijn gedaan vanuit het Grieks. Op de plekken waar Paulus Habakuk citeert, staat in plaats van het Hebreeuwse woord אמונה (èmoenâh) een vervoeging / verbuiging van het Griekse woord πίστις (pistis). In de Aramese tekst staat op deze plaatsen het woord הימנותא (haymanoeta). In deze studie behandelen we niet het Aramees, maar willen we kort meedelen dat naar ons inzien de betekenis van הימנותא (haymanoeta) overeenkomt met het Griekse woord πίστις (pistis).

Nu, in de tijd van Jesjoea en de apostelen, was er ook een Griekse vertaling gemaakt van de Hebreeuwse geschriften, genaamd de Septuaginta(LXX). Ook in deze vertaling is het woord אמונה (èmoenâh) in Habakuk 2:4 vertaald met het Griekse woord πίστις (pistis). Hier volgen een paar bijbelverzen waarin אמונה(èmoenâh) in de LXX vertaald is met πίστις (pistis):

Pistis wordt ook gebruikt in de LXX om nog een ander woord van de zelfde woordfamilie als אמונה (èmoenâh) te vertalen. Dit laat ook zien dat pistis wel degelijk de betekenis van vastzetten / vaststaan of trouw met zich mee draagt.

De Septuaginta (LXX) laat zien dat het Griekse woord πίστις (pistis) in die tijd gebruikt werd om het het Hebreeuwse woord אמונה (èmoenâh) te vertalen naar het Grieks, en dat πίστις (pistis) niet hoofdzakelijk ‘geloof’ betekent, maar ook ‘trouw / standvastigheid / loyaliteit’. Maar waarom heeft men dan het woord πίστις (pistis) in de geschriften van de apostelen standaard vertaald met ‘geloof’ op een enkele uitzondering na?

Op de volgende twee plaatsen wordt πίστις (pistis) in de NBG’51 en de HSV vertaald met trouw:

Het zou niet gepast zijn geweest als op deze twee plaatsen πίστις(pistis) vertaald was met ‘geloof’. Omdat God niet ergens in moet geloven betekent πίστις (pistis) hier duidelijk: trouw. Ontrouw wordt in deze verzen ook tegenover πίστις (pistis) gezet. Dat πίστις (pistis) ook in de geschriften van de apostelen (NT) de betekenis van trouw met zich meedraagt, daarvan getuigt ook het bijvoeglijke naamwoord πιστός (pistos), een woord dat deel is van dezelfde woordfamilie. Enkele voorbeelden hiervan uit de Bijbel zijn:

Zowel het zelfstandige naamwoord πίστις (pistis) als het bijvoeglijke naamwoord πιστός (pistos) dragen een bredere betekenis dan alleen trouw. Ze bevatten ook de betekenis van geloof / vertrouwen en het zweren van loyaliteit. Voor meer informatie over de betekenis en hoe het woord πίστις (pistis) en verwante woorden werden gebruikt in de tijd en cultuur van toen, kun je de volgende Engelse boeken lezen: “Salvation by allegiance alone” geschreven door Matteüs W. Bates of het boek, “Citizenship: Paul on Peace and Politics” geschreven door Gordan Mark Zerbe.

Hieronder een citaat uit het boek “Citizenship: Paul on Peace and Politics”, (blz. 34), om een idee te geven van de conclusie waar de schrijver van het boek op uit is gekomen. Het citaat is in het Engels met daaronder een Nederlandse vertaling.

As elsewhere in Greek discourse, pistis and cognate words in Paul’s letters have a remarkable polyvalence and range. Sometimes a specific use of pistis incorporates a broad range of senses that cannot be easily rendered in English, and sometimes a use highlights a particular sense of pistis. There are two key problems, however, in properly rendering Paul’s language of pistis and pisteuein into English. (a) English lexically separates faith from faithfulness, and trust from trustworthiness. To truly render the full sense of pistis in many instances, one should really use a hyphenated neologism like “loyalty-faith,” or “faith / fidelity,” or a phrase such as “loyal faith,” or “faithful trust.” (b) English has no corresponding verb for the nouns “faith” or “loyalty,” in the same way that “believe” is a counter-part to “belief.” Nor does the verb “trust” have a corresponding participle “truster,” in the way that “believe” has the rendering “believer.” But we do have a word for people who are loyal, “loyalists,” and in most instances, that is a far better rendering of Paul’s meaning than the translation “believers.” While Paul does sometimes use pistis and pisteuein with the primary connotations of “belief” and “believe,” these are minority examples, and not at the core of his proclamation. But in accordance with longstanding tradition, English translations still regularly supply “believe” when the meaning is actually “to trust,” or a combination of “to trust and be loyal,” or a blend of “to believe, trust, and be loyal.” Or, English translations supply “believers,” when the meaning is “those who trust and are faithful,” “those who trust and obey,” or “those who declare allegiance.”

Hieronder een Nederlandse vertaling: Zoals elders in het Griekse spreken, hebben pistis en verwante woorden in Paulus’ brieven een opmerkelijke veelzijdigheid en reikwijdte. Soms omvat een specifiek gebruik van pistis een breed scala aan betekenissen die niet gemakkelijk in het Engels (en Nederlands) kunnen worden weergegeven, en soms benadrukt een gebruik (van het woord) een bepaalde betekenis van pistis. Er zijn echter twee belangrijke problemen bij het correct weergeven van Paulus’ taalgebruik van pistis en pisteuein in het Engels (dit komt aardig overeen met het Nederlands). (a) Het Engels scheidt lexicaal geloof van trouw, en vertrouwen van betrouwbaarheid. Om de volledige betekenis van pistis in veel gevallen echt weer te geven, zou men eigenlijk een neologisme met koppelteken moeten gebruiken, zoals “loyalty-faith” (loyaliteit-geloof), of “faith / fidelity” (geloof / trouw), of een zin zoals “loyal faith” (loyaal geloof), or “faithful trust” (getrouw vertrouwen). (b) Het Engels heeft geen overeenkomstig werkwoord voor de zelfstandige naamwoorden “faith” (geloof) of “loyalty” (loyaliteit), op dezelfde manier dat “believe” (geloven) een tegenhanger is van “belief” (geloof). Het werkwoord “trust” (vertrouwen) heeft ook geen overeenkomstig deelwoord “truster” (vertrouwer), zoals “believe” (geloven) de weergave “belie-ver” (gelovige) heeft. Maar we hebben wel een woord voor mensen die loyaal zijn, “loyalists” (loyalen / getrouwen), en in de meeste gevallen is dat een veel betere vertaling van Paulus’ betekenis dan de vertaling “believers” (gelovigen). Hoewel Paulus soms pistis en pisteuein gebruikt met de hoofdzakelijke connotaties (betekenis) van “belief” (een geloof) en “believe” (geloven), is dit de minderheid en niet de kern van zijn verkondiging. Maar in overeenstemming met de langdurige traditie, geven Engelse (en Nederlandse) vertalingen nog steeds regelmatig “believe” (geloven) weer wanneer de betekenis eigenlijk “to trust” (vertrouwen) is, of een combinatie van “to trust and be loyal” (vertrouwen en trouw zijn), of een mengvorm van “to believe, trust, and be loyal” (geloven, vertrouwen en loyaal zijn). Of, Engelse vertalingen geven “believers” (gelovigen) weer, wanneer de betekenis is “these who trust and are faithful” (zij die vertrouwen en trouw zijn), “these who trust and obey” (zij die vertrouwen en gehoorzamen) of “these who declare allegiance” (zij die loyaliteit verklaren).

Hieronder een citaat uit het boek “Salvation by allegiance alone”, (blz. 5), om een idee te geven van de conclusie waar de schrijver van het boek op uit is gekomen. Het citaat is in het Engels met daaronder een Nederlandse vertaling.

With regard to eternal salvation, rather than speaking of belief, trust or faith in Jesus, we should speak instead of fidelity to Jesus as cosmic Lord or allegiance to Jesus the king. This, of course, is not to say that the best way to translate every occurrence of pistis (and related terms) is always or even usually “allegiance.” Rather it is to say that allegiance is the best macro-term available to us that can describe what God requires from us for eternal salvation. It is the best term because it avoids unhelpful English-language associations that have become attached to “faith” and “belief,” as well as limitations in the “trust” idea, and at the same time it captures what is most vital for salvation—mental assent, sworn fidelity, and embodied loyalty.

Hieronder een Nederlandse vertaling: Met betrekking tot de eeuwige zaligheid (onze uiteindelijke redding), in plaats van te spreken van overtuiging, vertrouwen of geloof in Jezus, zouden we in plaats daarvan moeten spreken over trouw aan Jezus als kosmische Heer of trouw aan Jezus de koning. Dit, natuurlijk, wil niet zeggen dat de beste manier om elk voorkomen van pistis (en aanverwante termen) altijd te vertalen is, of zelfs meestal, met “trouw” (allegiance / gezworen trouw). Het is eerder om te zeggen dat trouw de beste beschikbare macro-termijn is voor ons, die beschrijft wat God van ons verlangt voor de eeuwige zaligheid. Het is de beste term omdat het onhandige Engelstalige (en ook Nederlandstalige) associaties voorkomt die gehecht zijn geraakt aan “geloof” en “geloven,” evenals de beperkingen rond het begrip van “vertrouwen”, en tegelijkertijd geeft het dat weer, wat het meest van vitaal belang is voor de zaligheid—mentale instemming, gezworen trouw en belichaamde loyaliteit.

Voor meer duidelijkheid over hun onderzoek kun je deze boeken lezen.
De geschiedenisboeken van de Makkabeeën en Flavius Josephus dragen bij in het begrijpen van wat πίστις (pistis) betekende in en rond de tijd van de apostelen.

• (1 Makkabeeën 10:25b-27 Willibrordvertaling) Koning Demetrius aan het volk van de Joden. Heil! Wij hebben met vreugde vernomen dat u de met ons gesloten verdragen bent nagekomen, de vriendschap met ons bent trouw gebleven en u niet hebt aangesloten bij onze vijanden. Blijf ook nu in uw trouw (πίστις pistis) jegens ons volharden; wij zullen alles wat u voor ons doet met weldaden vergelden,

“Volhard in uw πίστις(pistis)” klinkt als een oproep uit de Bijbel. Maar vraagt koning Demetrius hier om het geloof van de Joden, of om hun loyaliteit / trouw? In de tijd van de apostelen was er een Joodse generaal genaamd Josephus. In de Griekse tekst van “The Life of Flavius Josephus” komt het woord pistis / pistos in verschillende vervoegingen voor en wordt daarmee hoogstwaarschijnlijk altijd trouw / loyaliteit bedoeld. Hier volgen een paar citaten met een Engelse vertaling er naast.

In het volgende voorbeeld gaat het niet om Jezus (Jesus) uit Nazareth, maar een rebelleider met de zelfde naam. Deze rebelleider wordt door Josephus opgeroepen om zich te bekeren en loyaliteit / trouw te bewijzen.

Hieronder een vertaling van het Engels naar het Nederlands.

110 Toen riep ik Jezus apart en vertelde hem dat ik niet onwetend was van zijn bedrieglijke plannen tegen mij, en door wie hij gezonden was, maar dat ik hem vergeven zou van wat hij had gedaan als hij zich zou bekeren daarvan en daarna ook getrouw zou zijn aan mij.

Als dit de woorden van Koning Jesjoea waren geweest, zouden de Bijbelvertalers waarschijnlijk een vertaling hebben overwogen zoals: “bekeer je en geloof in Mij”. Als nu Josephus als generaal niet vraagt om geloof, maar om trouw / loyaliteit, waarom zou de Koning boven alle koningen dan niet van zijn volk vragen om trouw / loyaliteit in plaats van enkel geloof?

Verplaats je eens in de mensen die toen leefden in het Midden-Oosten, aan de ene kant vroegen aardse koningen van hen hun πίστις (pistis) en aan de andere kant vroeg de hemelse Koning van hen hun πίστις (pistis). Zouden ze dan bij de ene koning denken aan ‘geloof’ en bij de ander aan ‘trouw’ terwijl ze hetzelfde woord gebruiken?

Christus is geen achternaam, maar een titel. Christus is een Grieks woord dat gezalfde betekent, zoals messias in het Hebreeuwse gezalfde betekent. Wanneer de Bijbel Jesjoea, de Gezalfde (Christus / Messias) noemt, dan verwijst het naar Zijn zalving tot Koning en Hoge-priester over Gods koninkrijk en volk. En omdat een belangrijk deel van het evangelie draait om de beloofde Zoon van David, Die Gods koninkrijk hier op aarde voor eeuwig zal vestigen en Gods volk zal bevrijden van elke vijand door alle koninkrijken van de wereld weg te vagen, is het logisch dat deze goede boodschap gepaard gaat met de oproept om niet langer in vijandschap met God te leven. We worden geroepen ons te bekeren van onze zonden, ons vertrouwen op God en Zijn Gezalfde te stellen, en Hem loyaal / trouw te zijn tot het einde. (Open 2:10, Lukas 6:46) Dit is de context van het evangelie waarin wij worden opgeroepen door God om onze πίστις (pistis) te geven. Deze oproep gaat duidelijk verder dan alleen ons ‘geloof’ (overtuiging / vertrouwen) in dat Jesjoea Gods Gezalfde is en voor onze zonden is gestorven.

Door πίστις (pistis) standaard en bijna uitsluitend te vertalen met ‘geloof’ wordt er van de duidelijke verwijzing naar de trouw / loyaliteit aan God en Zijn gezalfde Koning verwijderd, waardoor de focus verlegt wordt op alleen geloven (overtuiging / vertrouwen). Er ontstaat hierdoor een vertekend beeld van waar het evangelie ons toe oproept, waardoor mensen schuin gaan in hun denken en dwalingen geloven; dat alleen geloven zonder werken (trouw) voldoende zou zijn om Gods koninkrijk binnen te mogen gaan. Dit gaat echter tegen de waarheid in. (Jak 2:24)

Terugkomend op de vraag: Vinden we het belangrijk om correct te verstaan, waaruit de rechtvaardige zal leven? Omdat de context rond Habakuk 2:4, en wanneer dit vers geciteerd wordt in de Hebreeën brief, spreekt over trouw en ontrouw, lijkt het ons correct, om op die plaatsen אמונה (èmoenâh), πίστις (pistis) of het Aramese woord הימנותא (haymanoeta) te vertalen met een woord dat verwijst naar ‘trouw / loyaliteit’ en niet alleen naar ‘geloof’. Hiermee willen we niets afdoen van het feit dat πίστις (pistis) of het Aramese woord הימנותא (haymanoeta) ook de betekenis van geloof met zich meedraagt. Maar omdat binnen de huidige Nederlandse taal en cultuur ‘geloof’ en ‘trouw’ als twee aparte begrippen worden gezien, wordt de lezer niets verteld over het aspect van trouw / loyaliteit, wanneer het naar het Nederlands vertaald wordt met alleen het woord ‘geloof’. Wij hebben er daarom voor gekozen om in Galaten 3:11, πίστις (pistis) en הימנותא (haymanoeta) te vertalen met ‘geloofstrouw’. Een woord waarmee we proberen te verwijzen naar meer van de complete betekenis van deze woorden. Met ‘geloofstrouw’ verwijzen we naar een loyaliteit of trouw die gegeven wordt omdat diegene is gaan geloven. Een volkomen toewijding in trouw, die gezworen wordt en vaststaat vanwege een overtuiging en een vertrouwen. Met het woord ‘geloofstrouw’ verwijzen wij dus naar beiden, geloven en het trouw zijn.

Door hoofdzakelijk אמונה (èmoenâh) te vertalen met ‘trouw’ en πίστις (pistis) met ‘geloof’, lijkt God een ander evangelie te verkondigen door de wet en de profeten (OT) dan door de Griekse tekst van de geschriften van de apostelen (NT). Eén voor de dood en opstanding van Jesjoea; waarin God het leven belooft aan wie trouw zijn, en een ander evangelie daarna; waarin God de focus zou hebben veranderd naar geloven los van onze trouw / wandel / werken. Maar dit blijkt niet waar te zijn wanneer we dieper graven naar de waarheid. Het evangelie waar ook Jesjoea Zich voor inzette en dat Hij verkondigde voor Zijn dood, veranderde niet erna. De woorden אמונה (èmoenâh), πίστις (pistis) en הימנותא (haymanoeta) zijn niet met de dood van Jesjoea veranderd van betekenis. Voor de dood en opstanding van Jesjoea schonk God, de rechtvaardige, het leven door אמונה (èmoenâh) en nu erna nog altijd. Of je moet van mening zijn dat Paulus de woorden van Habakuk anders bedoelt dan Habakuk zelf. Maar als dat waar zou zijn, dan zou dat betekenen dat Paulus de woorden van Habakuk niet naar waarheid citeert, maar die verdraait.

De Allerhoogste is geen God die soms een foutje maakt en Hij spreekt Zichzelf ook niet tegen. Hij heeft één evangelie, één weg die naar het leven leidt, en één deur om Zijn koninkrijk binnen te gaan.⁴ (Heb 4:2, 6, 1Kor 10:4)

Begrijp ons niet verkeerd, wij zijn niet tegen het woord ‘geloof’ of ‘geloven’. Willen we leven, dan moeten we zeker geloven, maar als we Gods Gezalfde willen volgen en het leven binnengaan, dan moeten we ook trouw zijn aan de Koning. Met betrekking tot de oproep waarmee de Koning ons roept, willen we nogmaals kijken naar hoe de schrijver van de Hebreeën brief Habakuk 2:4 citeert.

Een belangrijk onderdeel van het evangelie (het goede nieuws) is; dat Gods levende woord geboren is in deze wereld, de ware weg naar het leven heeft verkondigt en voorgeleefd, elke verleiding overwonnen heeft en door God tot Koning en Hogepriester is gezalfd. Jesjoea is de beloofde Messias. Wij worden opgeroepen om ons te bekeren van zonde en onze πίστις (pistis) in Hem te stellen; wat inhoudt dat we God en Zijn Gezalfde vertrouwen en Hem onze loyaliteit / trouw zweren.

God biedt een verbond aan en dat vraagt altijd van de ander om zijn trouw aan het verbond. Als het gaat om een Koning en Zijn heersen over een volk, dan is het logisch dat het gaat om onverdeelde loyaliteit. De Bijbel vergelijkt het verbond ook met een huwelijksverbond; als tussen de Bruidegom (Koning Jesjoea) en de Bruid (Zijn volk / gemeente). Wanneer wij met Hem in het verbond willen treden, dan reinigen we ons om rein te worden als een reine maagd. (1Joh 3:3, 2Cor 11:2, Open 19:7-8) Dan geven we ons woord om heilig te wandelen en aan Hem trouw te zijn tot in de dood. (Open 2:10, 12:11, 1Joh 3:16) Niemand heeft deel aan Zijn verbond door alleen te geloven. Er staan genoeg waarschuwingen in de Bijbel dat als we ontrouw zouden worden, we uiteindelijk uitgespuwd zullen worden in de buitenste duisternis en nooit deel zullen krijgen aan het eeuwige leven. (Joh 15:1-6, Mat 25:14-30)⁵ Trouw zijn aan God en Zijn verbond kunnen we niet vervangen door alleen geloven (een overtuiging / vertrouwen). Onze verplichting om trouw te zijn kunnen we niet wegredeneren, alsof onze loyaliteit aan de Koning boven alle koningen niet noodzakelijk zou zijn om zalig te worden. Loyaliteit kan alleen door ons worden verwezenlijkt wanneer wij onszelf verloochenen, ons kruis opnemen en de Koning volgen waar Hij ook gaat. (Mar 8:34-35, Luk 14:26) We kunnen niet half of gedeeltelijk onze eigen wil laten heersen, de ‘troon’ over ons leven moeten we volledig aan Hem afstaan willen we werkelijk deel van Zijn Koninkrijk zijn.

De volgende twee Engelse vertalingen kwamen we tegen die πίστις (pistis) in Galaten 3:11 ook met ‘trouw’ (faithfulness / being faithful) vertalen:

(Galaten 3:11b Good News of Messiah) “the righteous one will live based on faithfulness.” (Galaten 3:11b Complete Jewish Bible) “The person who is righteous will attain life by trusting and being faithful.”

Wanneer gezien wordt dat het correcter is om Habakuk 2:4 (en wanneer dit vers geciteerd wordt) te vertalen met loyaliteit, trouw of geloofstrouw, dan wordt ook duidelijk dat op meerdere plaatsen πίστις (pistis) niet vertaald kan worden met alleen ‘geloof’. In Romeinen 1:17 citeert Paulus Habakuk 2:4 als een soort van samenvatting van wat hij daar schrijft. Als Paulus in zijn citaat van Habakuk met πίστις (pistis) onze trouw / loyaliteit bedoelt dan is het logisch dat hij in de zin ervoor met hetzelfde woord niet alleen spreekt over geloof, maar juist over trouw / loyaliteit. Op de volgende manier hebben wij Romeinen 1:16-18 neergezet in de hoop dat de boodschap accurater overkomt.

Eén van de manieren hoe waarheid wordt onderdrukt in ongerechtigheid is door mensen die zeggen Christen te zijn maar Hem niet trouw volgen. Door bewust te doen wat slecht is, is diegene ontrouw aan de waarheid en onderdrukt hij die in slechtheid. Inplaats van πίστις (pistis) toont diegene het tegenovergestelde; ontrouw (ἀπιστία apistia). Ook deze verzen getuigen dat het ware Evangelie niet alleen een vertrouwen verkondigt, maar duidelijk een geloofstrouw.

We worden deel van Gods volk door ons te bekeren van onze wetteloosheid en trouw te zweren aan God en Zijn gezalfde Koning, en binnen Zijn heerschappij (Zijn koninkrijk met haar grondwet) te wandelen. Daarvoor moeten we onszelf verloochenen en onderwerpen aan de Koning, en Zijn woord geloven en getrouw opvolgen zoals Abraham. (Jak 4:7, Rom 4:12) Laten we niet alleen ons vertrouwen stellen in God en Zijn Gezalfde maar juist ook onze onverdeelde trouw.

Zoals ook de andere twee woorden: het Hebreeuwse emoenah en het Aramese haymanoetha, is iemand die pistis heeft; iemand die heeft laten zien dat hij betrouwbaard is in het uitvoeren van zijn taken. En is dat niet wat Jesjoea ons probeert te leren?

---

---

1. In het boek “Galaten als Zwaard” gaan we dieper in op het vraagstuk; wanneer wij een rechtvaardige of een onrechtvaardige zijn in Gods ogen. ↩︎
2. Het Hebreeuwse woord ‘emet’ is familie van het woord ‘emoenah’. Dit kunt je ook terugzien in het eerder getoonde overzicht uit het woordenboek “Ancient Hebrew Lexicon”. ↩︎
3. Heb. is een afkorting die staat voor:Hebreeuws. We gebruiken dit hier om daarmee aan te geven dat in deHebreeuwse tekst op deze plaats het woord èmoenah staat. ↩︎
4. In het boek “Galaten als Zwaard” laten we in hoofdstuk “één eeuwig evangelie” aan de hand van de Bijbel zien, dat voor en na de dood en opstanding van Jesjoea hetzelfde evangelie door God werd verkondigt. ↩︎
5. Dit onderwerp hebben we uitgediept inhoofdstuk 6.5 “Geloven zonder trouw / gehoorzaamheid is dood”. ↩︎